Z uwagi na coraz bardziej rozpowszechnione spożycie otrębów (szczególnie przez osoby odchudzające się czy starające przestrzegać zdrowej diety) postanowiłam rozprawić się z tym tematem na blogu, aby rzucić trochę światła na otręby. Dowiecie się tutaj o działaniu poszczególnych rodzajów otrębów, o zaletach ich stosowania, ale także o wadach (bo mam wrażenie, że o tych drugich naprawdę się nie mówi).
Zrobiłam mały research, by dowiedzieć się dla Was jeszcze więcej, niż do tej pory dowiedziałam się na studiach (dla przypomnienia i dla nowych gości - studiuję dietetykę na Śląskim Uniwersytecie Medycznym) oraz podczas własnych poszukiwań wiedzy medycznej.
Jakie otręby znajdziemy w sklepach?
Otręby pszenne - po opis wartości odżywczej odsyłam
tutaj.
Otręby orkiszowe - po opis wartości odżywczej odsyłam
tutaj.
Otręby żytnie - po opis wartości odżywczej odsyłam
tutaj.
Otręby owsiane - po opis wartości odżywczej odsyłam
tutaj.
Otręby gryczane - po opis wartości odżywczej odsyłam
tutaj.
Otręby granulowane - po opis wartości odżywczej odsyłam
tutaj.
Ja wszystkim polecam zakup kilku rodzai otrębów, wymieszanie ich i używanie takiej właśnie mieszanki. Każde z nich mają coś wyjątkowego i warto wprowadzić takie właśnie urozmaicenie, jeśli już chcecie je spożywać.
Osobom na diecie jednak odradzam te granulowane, gdyż zawierają naprawdę dużo cukru (jak nie syropu glukozowo-fruktozowego, który jest jeszcze gorszy)!
Jakie są przeciwwskazania do stosowania otrębów w diecie?
- niedokrwistość (anemia);
- choroby układu kostnego (np. osteoporoza);
- choroby przewodu pokarmowego (np. zapalenie żołądka, trzustki, jelit, nowotwory, nadmierna pobudliwość jelita grubego, kamica pęcherzyka żółciowego i dróg żółciowych, choroby wątroby, choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy, nieżyt żołądka, refluks żołądkowo-przełykowy, a także wymioty, nudności i biegunka);
- choroby nerek i dróg moczowych;
- choroby infekcyjne (w tym grypa i przeziębienia przebiegające z gorączką);
- przewlekłe choroby układu oddechowego przebiegające z rozedmą, również choroby płuc i opłucnej;
- okres rekonwalescencji po operacjach;
- chorzy leżący;
- osoby w wieku podeszłym;
- choroby nowotworowe.
Jakie są wskazania do stosowania otrębów?
- hiperlipidemia (podwyższony poziom cholesterolu i/lub trójglicerydów we krwi) i miażdżyca oraz w profilaktyce tych chorób - tu najbardziej wskazany jest błonnik rozpuszczalny w wodzie, czyli np. ten zawarty w suchych nasionach roślin strączkowych, warzywach i owocach (również suszonych), ale błonnik nierozpuszczalny, jaki znajdziemy w otrębach również będzie miał korzystne działanie przy tych schorzeniach;
- zaparcia;
- zaburzenia pracy jelit;
- w trakcie odchudzania;
- cukrzyca.
Jaka jest maksymalna dawka ich spożycia na dzień?
Zaleca się spożywanie maksymalnie 2-3 łyżek otrębów na dzień. Poniżej opiszę dokładniej z jakiego powodu powinniśmy stosować takie ograniczenie. Ważne jest także, aby nie spożywać tej ilości w jednym posiłku, tylko rozłożyć ją na cały dzień - np. po łyżce do 3 posiłków.
Jeśli chcecie zrobić ciastka z otrębami, polecam takie, w których na 20 sztuk ciasteczek przypada nie więcej niż 40g otrębów (a już w ogóle odradzam takie, w których skład wchodzą same otręby, a zero mąki!!!). Ich spożycie na pewno nie skończy się na 2 ciasteczkach, a konsekwencje zdrowotne mogą być naprawdę nieprzyjemne.
Jakie są wady stosowania otrębów i co można zrobić, by je zniwelować?
Wady wiążą się głównie z nadmiernym spożyciem otrębów w diecie, ale u wrażliwych osób, nieprzyjemne objawy ze strony układu pokarmowego (podrażnienia jelit, biegunka) mogą wystąpić już przy stosowaniu mniejszych ilości otrębów.
Najważniejszy problem w przypadku otrębów to zawartość w nich kwasu fitynowego, który utrudnia wchłanianie wapnia, żelaza, cynku.
Obecna w nich celuloza i pektyny również zmniejszają wchłanianie wapnia. Zaleca się więc zwiększenie ilości tego pierwiastka w swojej diecie, aby zapobiec niedoborom, które mogą w przyszłości doprowadzić np. do osteoporozy.
Jeśli chodzi o utrudnione wchłanianie żelaza - warto zadbać o obecność produktów bogatych w witaminę C oraz białko (najlepiej zwierzęce, gdyż chodzi tu o zawartość aminokwasu cysteiny w tymże białku) w posiłku, z którym spożywamy otręby. Tak więc dodanie łyżki otrębów do porannego muesli, które zjemy z mlekiem czy jogurtem i owocem bogatym w witaminę C (w sezonie - truskawki, maliny, porzeczki; zimą - pomarańcze, grejpfruty, mandarynki) to zdecydowanie propozycja, pod którą się podpisuję.
Przydatne w celu ograniczenia ryzyka wystąpienia niedoborów minerałów jest także namaczanie otrębów, czyli np. jedząc otręby z jogurtem czy mlekiem warto odstawić miskę płatków i otrębów zalanych mlekiem/jogurtem na 5-10 minut aby napęczniały i dopiero wtedy zjeść.
O tym, że otręby wiążą wodę na pewno dobrze już wiecie, ale oczywiście o tym problemie też wspomnę. Jedząc otręby należy zwiększyć ilość wypijanych płynów, żeby po prostu sobie nie zaszkodzić.
W jaki sposób najlepiej wprowadzać do swojej diety otręby?
Tu z kolei porada dla osób, które zaczynają swoją przygodę z otrębami, nigdy ich nie jadły, bądź jadły niewielkie ilości.
Na pewno stanowczo odradzam nowicjuszom upieczenie otrębowych ciasteczek i wchłonięcie sporej ich porcji albo usmażenie placuszków, w których mąkę zastępuje się zmielonymi otrębami. Takie posunięcie na początek może zdecydowanie przynieść więcej szkody, niż pożytku.
Przede wszystkim otręby należy wprowadzać stopniowo, najlepiej zaczynając od łyżeczki dodanej do jogurtu z owocami. Zastosowanie otrębów jako panierki do obiadowych kotletów również nie powinno się źle skończyć. A po kilku dniach stosowania tak niewielkiej porcji możemy spróbować już dodać łyżkę otrębów do płatków śniadaniowych. :)